प्रकरण ०५ मधुमेहावरील ऒषधे
संक्षिप्त व्हिडिओ पहा 
“माझा मधुमेह, माझे नियंत्रण” या पुस्तकातील मूळ आशयावर आधारित, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साधनांचा (AI tools) वापर करून हे ऑडिओ व्हिडिओ तयार केले आहेत.
सविस्तर ऑडिओ ऐका 
सारांश वाचा 
मधुमेहावरील औषधे डॉक्टर ट्रीटमेंट टार्गेट्स (उपाशी/जेवणानंतरची शुगर, HbA1c), वय, वजन, दिनचर्या व सह-आजार पाहून ठरवतात. मुख्य वर्गांमध्ये –
- कार्ब/फॅट शोषण कमी करणारी (अकार्बोस/व्होग्लीबोस, ऑर्लीस्टॅट),
- इन्सुलिन प्रतिरोध व लिव्हरची ग्लुकोज निर्मिती कमी करणारी (मेटफॉर्मिन, ग्लिटाझोन्स),
- स्वतःचे इन्सुलिन वाढवणारी (सिक्रेटॅगॉग्स) आणि
- इन्सुलिन इंजेक्शन्स; पूरक म्हणून SGLT2 व DPP-4 (ग्लिप्टीन्स) येतात. मेटफॉर्मिन/ग्लिटाझोन्स रिसेप्टरची कार्यक्षमता सुधारतात व जेवणाशी कडक वेळसंबंध नाही; सिक्रेटॅगॉग्स मात्र जेवणाच्या आधी घ्यायची व जेवण चुकवू नये.
इन्सुलिनचे प्रकार—रॅपिड (~2 तास), इंटरमीडिएट (~12 तास), लाँग-अॅक्टिंग (~24 तास) आणि प्रीमिक्स—यांच्या आधारे बेसल, बोलस, बेसल+बोलस किंवा दिवसातून दोन वेळा प्रीमिक्स असे शेड्यूल ठरते.
गोळ्यांनी नियंत्रण न झाल्यास, तीव्र संसर्ग/ऑपरेशन/हृदयविकारासारख्या अवस्थांत इन्सुलिन सुरू करणे योग्य; काही केसेसमध्ये नंतर कमी किंवा बंदही शक्य. टिकाऊ नियंत्रणासाठी स्व-मॉनिटरिंग अपरिहार्य—ग्लूकोमीटरने वारंवार शुगर पाहून डोस व कार्ब ठरवा. सुरक्षेत योग्य पेन/सुई वापरणे, इंजेक्शनच्या जागा बदलणे, थंड-सावलीत साठवण (फ्रीझर नाही) आणि रॅपिड इन्सुलिननंतर ताबडतोब जेवण हे नियम पाळा.
लक्षात ठेवा, मधुमेह फक्त शुगरचा आजार नाही—BP, लिपिड्स, BMI, कंबर/सीट गुणोत्तर ही टार्गेट्सही तितकीच महत्त्वाची; वार्षिक HbA1c, लिपिड प्रोफाइल, UMA तसेच डोळे/पाय/दात/ECG तपासण्या करा. शेवटी, लाईफस्टाईल डिसीजला लाईफस्टाईल बदलच हवा—आहार + व्यायाम + औषधांची वेळ पाळल्याशिवाय खरे आणि टिकाऊ नियंत्रण शक्य नाही.
