प्रकरण १० गर्भारपणातला मधुमेह

संक्षिप्त व्हिडिओ पहा

“माझा मधुमेह, माझे नियंत्रण” या पुस्तकातील मूळ आशयावर आधारित, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साधनांचा (AI tools) वापर करून हे ऑडिओ व्हिडिओ तयार केले आहेत.

संक्षिप्त ऑडिओ ऐका

सारांश वाचा

गर्भारपणातला मधुमेह (Gestational Diabetes – GDM) हा गर्भधारणेदरम्यान दिसणारा आजार असून, प्लॅसेंटामधून तयार होणाऱ्या हार्मोन्समुळे इन्सुलिनला प्रतिरोध (Insulin Resistance) निर्माण होतो. साधारण ३–१०% गर्भवतींमध्ये हा प्रकार आढळतो, म्हणून २४–२८ आठवड्यांत OGTT किंवा इतर तपासण्यांद्वारे शुगर तपासणी अत्यावश्यक मानली जाते. याचे दोन प्रकार असतात—Type A, ज्यात गर्भारपणापूर्वी मधुमेह नसतो आणि गर्भावस्थेत प्रथमच शुगर वाढते, आणि Type B, ज्यात गर्भारपणापूर्वीच मधुमेह असतो. आईची साखर बाळापर्यंत सहज जाते पण इन्सुलिन जात नाही, त्यामुळे २४व्या आठवड्यापासून बाळ स्वतःचे इन्सुलिन वाढवते आणि यामुळे बाळाचा आकार जास्त होऊन (Macrosomia) प्रसूतीतील गुंतागुंत होऊ शकते.

या अवस्थेत शुगर नियंत्रणासाठी दिवसातून ३–४ वेळा मॉनिटरिंग, १८००–२००० कॅलरींचा संतुलित आहार, उच्च GI पदार्थांचा त्याग, वजन नियंत्रण (७–८ किलोपेक्षा जास्त वाढू न देणे) आणि हलका व्यायाम/चालणे आवश्यक आहे. आईची शुगर नीट राखली तर बाळाचीही शुगर नियंत्रित राहते, काही वेळा इन्सुलिनची मदत घ्यावी लागते. डिलिव्हरीनंतर ५–१०% स्त्रियांमध्ये मधुमेह कायम राहू शकतो, तसेच भविष्यात Type 2 मधुमेह होण्याची शक्यता ७ पट जास्त असते. त्यामुळे प्रसूतीनंतरही जीवनशैलीत बदल (कमी कार्बोहायड्रेट आहार, १०,००० पावले चालणे, तणावमुक्त जीवन) सातत्याने करणे आवश्यक आहे. कुपोषणानंतर वजन झपाट्याने वाढणे आणि “molecular memory” किंवा “thrifty genes” ही प्रवृत्ती यामुळे धोका आणखी वाढतो, म्हणून योग्य शिक्षण आणि ट्रॅकिंग हाच सर्वोत्तम उपाय आहे.