प्रकरण ०२ मूलभूत मधुमेह विज्ञान

संक्षिप्त व्हिडिओ पहा

“माझा मधुमेह, माझे नियंत्रण” या पुस्तकातील मूळ आशयावर आधारित, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साधनांचा (AI tools) वापर करून हे ऑडिओ व्हिडिओ तयार केले आहेत.

सविस्तर ऑडिओ ऐका

सारांश वाचा

मधुमेह म्हणजे शरीरातील उर्जा निर्मितीत होणारा बिघाड, जो प्रामुख्याने इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे किंवा इन्सुलिनला प्रतिरोधामुळे होतो. इन्सुलिन ही पेशींच्या दाराची किल्ली आहे—ती नसली किंवा कुलूप बिघडले तर रक्तातील साखर वाढते आणि पेशींना उर्जा मिळत नाही.
टाईप १ मधुमेहात इन्सुलिनची निर्मिती पूर्ण थांबते (१५%), तर टाईप २ मध्ये इन्सुलिन कार्यक्षम राहत नाही (८५%). आहार, व्यायाम, औषधे व इन्सुलिन यांच्या मदतीने मधुमेह नियंत्रण शक्य असले तरी संपूर्ण बरा करता येत नाही.
साखर वाढली तरी सुरुवातीला लक्षणे सौम्य असतात—जास्त तहान लागणे, वारंवार लघवी होणे, वजन घटणे—पण दीर्घकाळ दुर्लक्ष केल्यास हृदयविकार, किडनी फेल्युअर, अंधत्व, पाय गमावणे असे गंभीर दुष्परिणाम होतात. जनुकीय अनुकूलता आणि आधुनिक जीवनशैलीचा ताण, बैठे काम व चुकीचा आहार हे मधुमेह वाढण्याची प्रमुख कारणे आहेत. स्थूल व्यक्तींमध्ये धोका अधिक असला तरी सडपातळ, लहान मुले आणि पुरुषांनाही तो होऊ शकतो.
२०३० पर्यंत भारतात प्रत्येक ४–६ व्यक्तींपैकी एकाला मधुमेह होईल, हे राष्ट्रीय आरोग्य संकट ठरणार आहे. कोलेस्टेरॉल आणि साखर एकमेकांशी निगडित असून, दोन्हीचे नियंत्रण आवश्यक आहे.
मधुमेहावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी केवळ औषधे पुरेशी नाहीत—ज्ञान, आहार व जीवनशैलीतील बदल हाच खरा उपाय आहे.