प्रकरण ०४ व्यायाम व शारीरिक हालचाली
संक्षिप्त व्हिडिओ पहा 
“माझा मधुमेह, माझे नियंत्रण” या पुस्तकातील मूळ आशयावर आधारित, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साधनांचा (AI tools) वापर करून हे ऑडिओ व्हिडिओ तयार केले आहेत.
सविस्तर ऑडिओ ऐका 
सारांश वाचा 
मधुमेहाची बीजे “बैठी सवय + जास्त कॅलरी”मुळे पेरली जातात—फॅटी लिव्हर → रक्तात ट्रायग्लिसराइड्स → स्नायूंमध्ये चरबीचा साठा → इन्सुलिन प्रतिरोध, आणि शेवटी शुगर वाढ.
हे चक्र IFG/IGT सारख्या टप्प्यांमधून पुढे सरकते; वजन-कंबर मोजमाप, लिपिड प्रोफाइल, सोनोग्राफी व ट्रेडमिल टेस्टने धोका लवकर ओळखता येतो.
शरीर “इंधन” म्हणून अन्न वापरते; न वापरलेली उर्जा चरबीत रूपांतरित होते आणि स्नायू कुलूप-किल्लीसारख्या यंत्रणेत ग्लुकोज आत घेऊ शकत नाहीत.
Use it or lose it: हालचाल थांबली की स्नायू सुकतात, रक्तपुरवठा घटतो, वयाबरोबर जोखीम झपाट्याने वाढते.
उपाय स्पष्ट आहेत—दररोज १०,००० पावले, आठवड्याला किमान १०० मिनिटे व्यायाम, योग/जॉगिंग/सायकलिंग; अपंग-ज्येष्ठांसाठीही जागेवरचे सुरक्षित व्यायाम शक्य.
प्राणायाम फुफ्फुसांची क्षमता व पॅरासिम्पथेटिक टोन वाढवून तणाव, BP, फ्री-रॅडिकल्स कमी करतो आणि इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधरवतो.
स्टेप-डाएट/पेडोमीटरने “कॅलरी-स्टेप्स”चा हिशोब ठेवल्यास वजन आणि शुगर दोन्ही नियंत्रणात राहतात.
“डलास बेड-रेस्ट” धडा सांगतो: काही आठवडे आराम क्षमता कमी करतात, पण नियमित व्यायाम कोणत्याही वयात ती परत वाढवतो—म्हणून हालचालच सर्वोत्तम औषध.
